Click here to send us your inquires or call (852) 36130518

[ECHO �LONSKA]  [�LONSKE FORUM]  [�LONSK]  [RUCH AUTONOMII �L�SKA]

« IMPRESSUM

KONTAKT

post@EchoSlonska.com

2 - 12/2001

ECHO �LONSKA

« nazot do rubriki Debata


O �l�nskij ortografii

Witej�e u Wos!

Ch�o�bych sam �kryfn�n� pora s��w o �l�nskij ortografii. A do tego by�� na�kryflane tym abecad�ym, coch je k� proponowo� na EchoSlonska. Ale skuli tyj na�yj godki ty� ju� �e pozm��a�o. Sami ocy��e jak to wygl�ndo.
Zgo��m �e, co t�a �e ugoda� do jaki�go� m�ndrego zapisu na��j godki. A ba�ij m� �e wi��m ink�e litery na ko�dy �w�nk, jak zapis tego samego �wi�nku p�i pomocy poru liter. A to i�� zrobi� yno p�i takim abecadle, k�re jes sam zastosowane. Jak to �yto�e to ju� �e��e �e kapli jako litera jes za jaki �w�nk.
P�i takij umow� na abecad�o �y ma probl�mu zapisa� "zm�rz�y", bo ko�dy wi�i jak to p�e�yta�.
�y w�m, �y �e��e �e u�yli jakij� godki, k�ro pi��m dop�ro od W�sny Lud�w. Jo mu�o�ech �e u�y� po �esku i s�owacku (tako robota) i �y m�m �odnych problym�w �yta� taki text, bo jes on do m� p�ej�ysty (nawet ba�ij jak polski, kaj jes tak� s�owo jak "zmarzni�ty" i jak je t�a �yta�? tego nawet Poloki sami �y wie��m. Jo ju� �ech s�y�o� Polok�w, co "zmarzni�ty" godali "z-m-a-rz-ni-�-t-y", i to lu�� na studjach.). A to powinna by� moim zdan�m podstawa do abecad�a, czy text w nij napisany jes �ytelny do kogo�, wto �y zno na�yj godki, a tego �y dowo na ra�e �odyn ze znanych m� zapis�w na�yj godki. P�istosowa� klaw�r od komputra do tego zapisu ty� �y jes problym, bo styk�e yno zakodowa� znaki, tak jak s�m zakodowane polskie (ty� kwest� umowy).
Nikaj je��e �ech �y tref� ink�ego zapisu na�yj godki jak polski (nawet wli�aj�nc w to zapis preferowany bez Ta�ika), abo �ym�cki (ulotki z �as�w Plebiscytu). W ko�dym s nich roi �e od dwuznak�w ("sz", "sch" abo ink�e), k�re odpow�daj�m jakij� na�yj g�osce. Nojba�ij popularny zapis na �i� ��� to zapis taki jaki mo Szo�tysek, a sami p�izno�e, co �y jes on nojlep�y. Tak napisanych x�n�ek po na�ymu ju� �ech wi��� kupa. Co do zapisu od Szo�tyska, to mo�e i jes to "wstympny za��ng" Polok�w d� na�yj godki. Yno co jo �yto�ech ostat�o tako x�n�ka jak "Trumwirat", kaj jes taki s�m zapis do ope�y�o p�ig�d jedego �yu��nego synka ze w�i. Chce�e coby tak Poloki traktowali na�o godka? �y styk�e "�wi�ta wojna" ze Makul�m na tv (sam �ech znod zastosowanie do znaku "v")?
W�nk�o� �l�nzok�w u�ono jes we polskich �ko�ach i tam n�m wpojaj�m jak t�a jak� dwuznaki �yta�. Bezto praw� zow�dy "cz" by�� �ytane twardo, a �y jak "�". P�i mojim zapi�e ma�o fto (wto?) w� jak t�a tako litera jak "�" �yta�, bezto by�� �yto� to tak jak w d�ma godo. Mo�e �e zdarzy� co r���e we r��nych wyrazach.
Co do handbuch�w (p�ewod�ik�w) po na�yj godce do Polok�w to ju� �ech tak� wi�� ("Ma�y s�ownik gwary �l�skiej") i s�m nawet fachowo zrobj�ne. Yno maj�m jedna srogo wada. Tyn s�ownik jes yno we jedna str�na (zre�t�m w�ysk� jak� zn�m) - z na�ego na ich. A na�a godka poma�u um�ro. Jak nic z tym �y zrob�my to za pora lot �osta�e yno pora s��w i taki �iwny do Polok�w akcynt.
Zapis �ym�cki (tyn co jo go zn�m - z �asu Plebiscytu) to s�m fakty��e dwa zapisy. Pod�m sam to na p�ik�a�e "�e� �i". Roz pisali to "tscesch tschi", a ink��m raz�m "czesz �i". K�ry z nich woli�e, bo m� �e ��dyn z nich �y wi�i. Ale ko�dy mo prawo do swego.
P�izwy�aj�ni my s�m do litery "w" (i we polskim i we ��m�ckim), bezto bych jij �y zastympowo� liter�m "v", k�ro wyst�mpuje we w�nk�o�ci s�ow��skich j�nzyk�w i zast�mpuje tyn s�m �w�nk. A wprowa���e zamiast "�" litery "w" pom�o w�ystkim za fest we gowach.
Litera "q" �ostaw� bych we spokoju, bo S�ow�n� ra�yj u�ywaj�m na to "kw" co jes bli��e na�yj godce, bo wyrazy kaj mog�o by by� pot�ebne s�m g��w�e z �a�iny jak: kworum (quorum), kwarta� (quarta), �y jak �e�i pi��m "kvalita" (quality) i prawie zaw�dy wyst�mp�je ono jako "qu" a �y same.
Litera "x" jo s�m stosuja ju� od duk�ego �asu we textach, k�re pi�a.
Wybo��e, ale Ta�ik ustaw� sw�j zapis na jynzyku polskim (dwuznaki tak� jak we polskim, co we ink�ych godkach �y wystympuj�m). Zre�t�m �y yno to, nawet zm�nk�y�e g�osek jes jak we polskim (jak za sp��g�osk�m stoi samog�oska to "i", a jak ink�o sp��g�oska, abo ju� nic to jes apostrof). ��o do tego zapisu zastosowa� metoda �ym�cko ("i" p�ed sp��g�osk�m), abo �esko (zow�dy zazna�a� k�ro samog�oska jes m�nko, a sp��g�oski �ostawi� bez zm�nk�an�). W moim tex�e jes zazna��no ko�do sp��g�oska, co ja i�� zm�nk�y� (jak "�", "�", "�", "�" - posuchej�e �e jak godo�e jaki wyraz, ch�by yno "�e") zaw�e jak jes napisan�, �y wa�ne co za ��m stoi. Re�ta sp��g�osek, k�rych we na�yj godce ju� �y i�e zm�n�y�, a jes m�nki wyraz t�a zm�nk�a� samog�osk�ma (beztoch wprowa�� tak� znaki jak "�" - m�nk� a, "�" - m�nk� e, "�" - m�nk� o, �y "�" - m�nk� y).
Zestaw znak�w jaki sam jes u�yty jes m�n�ynarodow�m transkrypj�m do zapisu godek lud�w s�ow��skich. Mo�e �y wystympuje tam "�", ale wola taki znak jak polskie "�" co mo dok�ad�e tak� samo zna�y�e (yno Poloki ju� zap�m�eli jak to t�a pe���). Podobny zapis wybr�� lud Ka��b� (tak �e sami pi��m). A kodyfikowali zapis pora lot nazot.
Moga pe���, co podstawowych znak�w u mie jes 28 jak we w�nk�o��i abecad��w opartych na �a�i�e. Re�ta zapisu to yno spos�b jak je wype���. A je��e m� brakuje dobrego znaku (boch we UNICODE �y znod nic tak�go) coby zast�mpi� "ch". I jak ju� �ech k� pis��, to �y mo�e by� "h" bo jes ono u nos godane ba�ij jak ang�lsk� "kh" we "Khan". �odnego dobrego znaku �ech na to �y znod a cyrylicy, hebrajsk�go czy arabsk�go �y chca u�ywa�. To jak se poli�y�e te znaki to mo�e�e doda� je��e jedyn.
Mo�e i mo Antek recht coby za "ch" wstawi� jako� hebrajsko litera, tak jak �ymce wstaw�li "�" na swoje "ss". Yno ch�o�bych coby to by�o co� �w�nkowo zbli��ne do "ch" a �y p�r�o ze raji (�ymce w�y�i drugo ze greck�go abecad�a - yno tam to jes "b" a �y "s"). A mo�e by w���� jaki znak ze gotyku?
Jak� zna�y�e maj�m te da�ki i kryski �ech ju� wytuplikowo� (m�m tako na��ja). Wytuma�a �e tero z ink�ych znak�w.
Jaki by��e u�yli znak coby zapisa� g�oska co jom Poloki pi�om "dz" a �ymce "ts". We �eskim, s�owackim, �y ruskim tako g�oska �y wystympuje (tam jes yno "d"). M� nojba�ij �e wi�� znak "�". Jak mo�e lep�y pomys� to dej m� zna�. Od razu sam god�m, co we na�yj godce �ech je��e �y tref� g�oski "d�".
Bezco trefi�e u m� "�" zam�s "y" �ech ju� napis��. A sk�nd �e tyn znak w��n t�� god�m. We zapi�e staropolskim i we starych �l�nskich textach stoi taki znak, a t�a go �yta� jak co� po�red�ego m�n�y "e" a "y". Znak tyn u�ywany by� bez Polok�w je��e we 1918 roku (potym �ech go juz �y tref�).
To �e t�im� �e polskiego "�" to by� p�mys Bartka. Jo nojp��d my�lo� o "�", ale Bartek mi tuplikowo�, co tako sama litera jes we malta�skim. To ��na ju� �y jes tak co�k�m polsko.
W�m co W�m �e fest �y podobo "�", k�rego �ikaj poza polskim �y ma (cho� �y jes �ech pewny sorbsk�go - t�a by spraw�i� "Domovina"), ale jaki mo�e ink�y pomys�? Zapis od Ta�ika odpado (wtym p�ik�a��) bo u �ego g�oski "u" i "�" pi�e �e "u".
Nara�e u�yw�m do pisa�o numerowanego klaw�ru, bezto moga yno poda� kody k�nkretnych znak�w
� - 0227
� - 0232
� - 0240
� - 0236
� - 0246
� - 0244
� - 0248
� - 0154
� - 0233
Re�ta znak�w jes ze standartowego polsk�go klaw�ru.
Mo�e k� �e zab�ra za rob��e (ustaw��e) klaw�ru pod na�o godka, ale na ra�e za du�o pi�a po polsku (�red�o ka� jedna bro�ura na ty���), bezto mu�a to tak robi�.
Zgo��m �e, co t�a zrobi� JED�N PO��NDNY S�OWNIK NA�YJ GODKI, kaj by�� sto�o jak t�a jak� na�e s�owo pisa�. Antek ju� za��n co� tak�go robi�, mu�eli by my yno to p�istosowa� do nowego abecad�a. A by�� z tym trocha roboty.
Co do �uka�o podstaw na�yj godki to ju� �ech piso�, kaj i�� znoj�� stare texty pisane po na�ymu (ka� tak do 18 w�ku), pot�m docho�i s�ownik techni�ny (po�y�ane z ��m�ck�go, sk�nd p�i��a ta technika do nos).
I je��e jedno. Nawet �i�oj, p�i takij technice, podstaw�m do tw��y�o jynzyka s�m gaz�ty i x�n�ki, a �y internec (takie m�no na polski "internet" zaprop�nowo� Bartek i m� �e podobo). Do internecu mo za ma�o lu�i dost�mpu. A mu�ymy od�a�ywa� na co�ko �l�nsko populacjo. Bez radio a tv �e �y do nau�y� �yta�, cho�by �e �owiek �y w�m jak wysilo�.
Docy�om zna�y�e Internecu, k�re jes nojt��ym i bez cynzury medj�m, ale durch za ma�o lu�i mo do �ego dostymp. Jo m�m we w�nk�o��i robota papj�rkowo (tak ��o Magistrat), a majle �y s�m �odn�m kategor�m dokumynt�w (zbyt �atwo jes je podrobi�). Tak� s�m real�. I administracjo durch by�� tak �a�a�. A elektr�nika to jes yno pomoc p�i tym. I jak chce�e wprowa�i� na�o godka jako "j�zyk urz�dowy". Wersjo Ta�ika zapisu je fest dobro do majl�w i SMS�w, ale na tym �e �w�t �y k���y.
W���ech co t�m propozycj�m wywo��m zwada, ale o to m� cho��o. A to, co �y w�ystkim �e spodobo taki zapis, to jes d� m� normalno �e�. W�elk� uwagi (jak mo�e do abecad�a) pi��e do m�. A jak �e �y byda um�� z �ich wytuplikowa� to znak, co te abecad�o jes "�o �i� �ost�a�".
Nigdy ty� �ech �y tw�r��, co m�j zapis jes lep�y od ink�ych sposob�w zapisa�o na�yj godki. Jes yno ink�y.
A terozki by�� do Szwagra.
Abecad�o to jest warto�� typu PUBLIC DOMAIN, �y do �e go opatyntowa�. I �y jes wa�ne �y opracuj�m podstawy do zapisu na�yj godki fachmany, �y laiki. I tak �e tym �y byd�m m�gli chwoli� (chyba co �e myla). A to �e fachmany chc�m podfanzoli� jedyn ze sposob�w zapisu na�yj godki to jes znak, co momy to ju� na tyla p�emy�lane, co ju� by �e m�gli pod tym podpisa� fachmany (lubj�m �e podpisywa� pod �yjim� pomys�ym) i po��ng�n� to dalij.
T�im�e �e �ep�o

Piotr Kalinowski




« zur�ck zur Rubrik Debatte

[ AKTUELL ]  [ POLITIK ]  [ EKO-NOMIA ]  [ HISTORIA ]  [ Z ARCHIWUM ]  [ KULTUR ]  [ PUBLIKACJE ]  [ MINIATURY ]  [ VITA ]  [ HUMOR ]
[ REAKCJE ]  [ DEBATA ]  [ Z FORUM ]  [ INFORMACJE ]  [ OFERTY ]  [ INDEX ]  [ FORMAT-A4 ]  [ ARCHIV-2001 ]  [ SUCHEN ]