Click here to send us your inquires or call (852) 36130518

[ECHO �LONSKA]  [FORUM]  [SERVIS]  [�LONSK]  [RUCH AUTONOMII �L�SKA]

« IMPRESSUM

KONTAKT

post@EchoSlonska.com

7_07/2002

ECHO �LONSKA

« nazot do rubriki Historia


Wireckie notgeldy

Zwi�zek Spo�ywc�w „Antonienhutte” maj�cy swoj� siedzib� w Wirku, powsta� z ko�cem XIX wieku. Status sp�ki akcyjnej, w kt�rej najpowa�niejszymi akcjonariuszami byli Donnersmarckowie, mia� niew�tpliwie du�y wp�yw na to, i� przedsi�biorstwo rozwija�o si� pomy�lnie. Stosunkowo szybko utworzona zosta�a sie� sklep�w, piekar� i magazyn�w we wszystkich gminach g�rno�l�skich powiat�w oraz miastach gdzie zaanga�owany by� kapita� Donnersmarck�w.

W momencie wybuchu I wojny �wiatowej szybki zanik pieni�dza kruszcowego w obiegu najdotkliwiej by� odczuwany w�a�nie w handlu detalicznym, tym bardziej �e ludno��, a zw�aszcza mieszka�cy strefy przygranicznej, gromadzi�a zapasy �ywno�ci na „czarn� godzin�”. Aby wi�c u�atwi� codzienne zakupy swoim klientom Zwi�zek Spo�ywc�w „Antonienhutte” ju� w sierpniu 1914 roku zdecydowa� si� wystawi� w�asne, zast�pcze �rodki pieni�ne. Przyk�ad do takich nie w pe�ni legalnych, ale z konieczno�ci tolerowanych praktyk da�y w�adze samorz�dowe i potentaci przemys�owi.

Pierwsza, kr�tkoterminowa emisja Zwi�zku Spo�ywc�w obj�a tylko nomina� 1 marki. Walory te wykonano prowizorycznie na zwyk�ej maszynie do pisania, opatruj�c zapewne te kartki piecz�ci� firmy i podpisami os�b odpowiedzialnych za emisj�. Dzi� s� to unikaty praktycznie nie spotykane na rynku kolekcjonerskim, wi�c niewiele wi�cej mo�na na ten temat napisa�.

Ten skromny pocz�tek okaza� si� by� niewystarczaj�cym dla potrzeb firmy oraz jej klient�w i prawdopodobnie ju� we wrze�niu dosz�o do kolejnej emisji. Tym razem przygotowano si� do tego starannie. Notgeldy te wykonano technik� drukarsk� na bia�ym kartonie (mo�liwe �e wykonano je w dzia�aj�cej wtedy w Wirku drukarni). Jednostronny nadruk obejmowa� nomina� waloru (1 lub 2 marki) oraz szerszy tekst informacyjny, skierowany do u�ytkownika kt�ry przyjmowa� je przecie� na zasadzie dobrowolno�ci. Pewnym zabezpieczeniem tej emisji by�a zastosowana numeracja walor�w, niebieska piecz�� firmowa i dwa odr�czne podpisy. Okre�lono te� ich dat� wa�no�ci do 31.XII.1914 roku.

Po tym okresie mia� nast�pi� wykup notgeld�w za pa�stwowe �rodki p�atnicze, jednak ci�gle odczuwany niedostatek oficjalnego pieni�dza o tych nomina�ach sk�oni� firm� do przeprowadzenia kolejnej, nieomal identycznej emisji. Tym razem jednak na kartonikach o nomina�ach 1 i 2 marek widnia�a data wa�no�ci 15.III.1915. Stare walory zosta�y wi�c w pewnej mierze wymienione na nowe, a te z kolei w marcu 1915 roku by�y sukcesywnie wycofywane ze sklep�w, a reszta zapewne wykupiona na okre�lonych wcze�niej warunkach.

Po nieomal rocznej przerwie, gdy pa�stwo jako� unormowa�o obieg pieni�dza, sytuacja znowu si� powt�rzy�a, bo przecie� Niemcy nie by�y przygotowane do prowadzenia wieloletniej wyniszczaj�cej wojny. W 1916 roku ponownie masowo pojawia si� na lokalnym rynku pieni�dz zast�pczy.

Wtedy w�a�nie dosz�o do ostatniej edycji notgeld�w „Antonienhutte”. Tym razem by� to nomina� 50 fenig�w, w bardzo ciekawej, podobnej do znaczka formie. Nie sprecyzowano na nim daty emisji, a jedynie dat� wa�no�ci 30.VI.1916 r. Zbie�no�� z form� znaczka nie dotyczy tylko z�bkowania. Odwrotna strona mia�a klej, dzi�ki czemu mo�na by�o je lepi� na odpowiednich kartonikach, poprawiaj�c tym samym ich trwa�o��, bo drukowano je w kolorze zielonym na bia�ym papierze, kt�ry �atwo si� niszczy�.

Na tym dzia�alno�� „emisyjna” tej firmy w zakresie banknot�w zast�pczych definitywnie si� zako�czy�a.

Bronis�aw  W�troba

 

 


« zur�ck zur Rubrik Historia

[ AKTUELL ] [ KULTUR ] [ HISTORIA ] [ PUBLIKACJE ] [ MINIATURY ] [ VITA ] [ REAKCJE ] [ DEBATA ]
[ INFORMACJE ] [ INDEX ] [ FORMAT-A4 ] [ ARCHIV-2002 ] [ SUCHEN ]