Click here to send us your inquires or call (852) 36130518

[ECHO �LONSKA]  [FORUM]  [SERVIS]  [�LONSK]  [RUCH AUTONOMII �L�SKA]

« IMPRESSUM

KONTAKT

post@EchoSlonska.com

10_12/2002

ECHO �LONSKA

« nazot «


Banknoty zast�pcze G�rno�l�skiego Okr�gu Przemys�owego 1918 – 1919

W zwi�zku z pewnym wzrostem zainteresowania tematem pieni�dza zast�pczego polskich zbieraczy, jak r�wnie� os�b pasjonuj�cych si� histori� naszej „ma�ej ojczyzny”, warto przedstawi� na tych �amach notgeldy wydawane specjalnie dla potrzeb ludno�ci GOP-u. Pieni�dz ten jest o tyle ciekawy, �e zapewniono mu pe�ny obieg na stosunkowo du�ym obszarze, eliminuj�c tym samym podstawow� uci��liwo�� w pos�ugiwaniu si� banknotami zast�pczymi. Oczywistym minusem by� jednak i w tym przypadku typowy, kr�tki okres wa�no�ci.

Jesieni� 1918 roku Bank Rzeszy wr�cz nak�ania� w�adze wi�kszych miast do emisji pieni�dza zast�pczego o stosunkowo wysokich nomina�ach. Wi�za�o si� to z �wczesn� sytuacj� polityczn� Niemiec (pora�ka na froncie, kapitulacja i rewolucyjne wrzenie), co mia�o niew�tpliwy wp�yw na wyra�nie odczuwany niedostatek pa�stwowego pieni�dza na rynku. W du�ych miastach i o�rodkach przemys�owych sytuacja by�a szczeg�lnie uci��liwa. Tak wi�c nast�puj�ce miasta i powiaty: Bytom, Gliwice, Zabrze, Katowice, Kr�lewska Huta (dzisiejszy Chorz�w), Pszczyna, Rybnik i Tarnowskie G�ry wyda�y wsp�lny pieni�dz o nomina�ach 5, 10, 20 marek, na ��czn� kwot� 25 milion�w marek. Tak� warto�� mia�o w ka�dym b�d� razie zabezpieczenie tej emisji, cho� prawdopodobnie samych banknot�w puszczono w obieg na nieco wi�ksz� sum�.

Notgeldy te drukowano w G�ogowie na papierze posiadaj�cym znaki wodne, a dodatkowym zabezpieczeniem by�a okr�g�a, sucho t�oczona piecz�� z niemieckim or�em i biegn�cym otokowo napisem „Oberschlesischer Industriebezirk”. Wszystkie by�y numerowane, przy czym nomina� 5 marek istnieje w trzech odmianach zwi�zanych z oznaczeniem serii. Na pozosta�ych dw�ch nomina�ach serii nie okre�lono. Awersy walor�w s� podobne, z oznaczeniem warto�ci, such� piecz�ci� i spisem wystawc�w (emitent�w). 5 i 10 marek jest w tonacji zielono-niebieskiej, a 20 marek w szaro-niebieskiej. Rewersy natomiast s� odmienne i przedstawiaj�:

5 marek - fragment kopalni
10 marek – ca�� kopalni�
20 marek – prac� w zak�adzie metalurgicznym (huta „Kr�lewska”)

Nie podano daty emisji, lecz najprawdopodobniej wprowadzono je do obiegu z ko�cem listopada 1918 roku. Data wa�no�ci tych walor�w jest identyczna: 01.IV.1919 rok.

Na tym jednak wsp�lna dzia�alno�� emisyjna wymienionych miejscowo�ci GOP-u si� nie sko�czy�a. Nieco p�niej wydano bowiem notgeld o nominale 25 fenig�w, bardzo przydatnym i usprawniaj�cym obieg pieni�dza na lokalnym rynku. W spisie wystawc�w tego niskonomina�owego banknotu nie podano jednak ju� Pszczyny. Na terenie tego miasta i powiatu obiega�y wtedy lokalne niskonomina�owe bony, wi�c w�adze miejskie prawdopodobnie nie by�y zainteresowane wsp�prac� w tym zakresie. Niestety, tym razem te� nie podano daty emisji, a jedynie dat� wa�no�ci: 30.IX.1919 rok. Sam walor, tak jak inne, produkowano w G�ogowie na papierze za znakami wodnymi, oznaczaj�c seri� i numeracj�.

Kolejnym, ostatnim ju� wprowadzonym do obiegu pieni�dzem zast�pczym, jest p�niejsza wersja nomina�u 25 fenig�w, o mniejszych wymiarach i szacie graficznej, lecz r�wnie� z oznaczeniem serii i numeracj�. Daty wydania tradycyjnie nie okre�lono, a jedynie dat� wa�no�ci: 31.XII.1919 rok.

Planowano zreszt� kolejne wydania banknot�w o wy�szych nomina�ach, zast�puj�cych te kt�re w kwietniu 1919 roku traci�y wa�no��. Dowodem na to jest zachowany projekt waloru z dat� wa�no�ci do 31.XII.1919 r. Mo�liwe, �e zachowa�y si� te� odmienne projekty tego i innych nomina��w. Do samej emisji jednak ju� nie dosz�o, prawdopodobnie z uwagi na op�r w�adz zwierzchnich.

Pieni�dz tego typu nie by� przecie� pe�noprawnym �rodkiem p�atniczym. W�adze pa�stwowe, jak te� poszczeg�lnych prowincji, popiera�y to przymuszone konieczno�ci�, lecz r�wnie cz�sto stara�y si� te� ogranicza� to zjawisko.

Skompletowanie dzisiaj wszystkich notgeld�w GOP-u, cho� nie ma ich wiele, nie jest spraw� �atw�. Co prawda nie s� to jakie� unikaty, ale na naszym rynku kolekcjonerskim pozycje o wy�szych nomina�ach spotyka si� raczej rzadko. �atwiej zdoby� ju� te o warto�ci 25 fenig�w, z regu�y jednak s� w gorszych stanach zachowania. Warto jednak si� tymi banknotami zainteresowa�, wszak s� to ciekawe w sensie historycznym walory, mog�ce by� ozdob� ka�dego zbioru notgeld�w, obejmuj�cego tereny �wczesnych prowincji niemieckich, le��cych w granicach dzisiejszej Polski.

Bronis�aw W�troba


 

 


« zur�ck «

[ HOME ] [ INDEX ] [ FORMAT-A4 ] [ ARCHIV-2002 ] [ SUCHEN ]