Click here to send us your inquires or call (852) 36130518

[ECHO �LONSKA]  [FORUM]  [SERVIS]  [�LONSK]  [RUCH AUTONOMII �L�SKA]

« IMPRESSUM

KONTAKT

post@EchoSlonska.com

11_02/2003

ECHO �LONSKA

« nazot «


Parafialne pieni�dze zast�pcze

Gdy w przeddzie� wybuchu I wojny �wiatowej Niemcy zawiesi�y wymienialno�� marki na z�oto, szybko zacz�y znika� z obiegu monety z�ote, a potem nawet srebrne. Z�oty kruszec stara�o si� �ci�gn�� z obiegu przede wszystkim pa�stwo, ale i ludno�� pochowa�a po cz�ci kruszcowe monety (g��wnie srebrne) na „czarn� godzin�”. W pierwszym miesi�cu wojny, w sierpniu 1914 roku, praktycznie poznika�y z obiegu monety o nomina�ach od ½ do 20 marek, co bardzo utrudnia�o realizacj� codziennych zakup�w ludno�ci. Ratunkiem okaza�y si� nieoficjalne, cho� z konieczno�ci tolerowane przez w�adze, emisje pieni�dza zast�pczego w postaci prowizorycznie wykonanych bon�w, wydawanych przez w�adze samorz�dowe i wi�ksze zak�ady przemys�owe.

Walory te cechowa� niewielki obszarowo obieg (gmina, miasto) i kr�tki czas wa�no�ci, po kt�rym emitenci zobowi�zani byli wykupi� je za pa�stwowe �rodki pieni�ne.

D�ugotrwa�a i wyniszczaj�ca wojna, militarna kl�ska Niemiec, wrzenie rewolucyjne, straty terytorialne i powojenne trudno�ci gospodarcze doprowadzi�y do tego, �e pieni�dz zast�pczy w Niemczech by� przydatny w czasie ca�ej dekady 1914 – 1924 i kres tego typu emisjom po�o�y�a dopiero przeprowadzona po okresie hiperinflacji reforma marki niemieckiej z 1924 r. W ca�ej dekadzie pojawi�o si� pojawi�o si� oko�o 100 000 r�norodnych zast�pczych walor�w pieni�nych, z czego na samym tylko �l�sku oko�o 4000.

Ewenementem w skali tego regionu, a w�a�ciwie nawet ca�ego terenu Niemiec kt�ry po 1945 roku przy��czono do Polski, jest koch�owicka emisja parafii rzymskokatolickiej, gdy� inne tego typu banknoty zast�pcze (zwane notgeldami) na tym obszarze wydawa�y g��wnie instytucje ko�cio�a protestanckiego. Jest to wi�c jedyny przypadek pieni�dza parafialnego.

Inicjatorem tej emisji notgeld�w by� �wczesny koch�owicki proboszcz – ks. Ludwik Tunkel. Kap�an ten obj�� t� parafi� w 1893 roku i szybko da� si� pozna� jako dobry gospodarz, kt�remu bardzo zale�a�o na jej rozwoju, jak te� na rozwoju samej gminy. Do dzisiaj m�wi si� o nim, �e „zasta� Koch�owice drewniane, a zostawi� murowane”. Wiele zawdzi�czaj� mu te� s�siednie tereny, czyli dzisiejsze dzielnice: Halemba, Wirek i Bykowina.

Proboszcz ten, w�a�nie w sierpniu 1914 roku wyda� parafialne bony o nomina�ach 1 i 2 marek, chc�c tym sposobem u�atwi� swoim parafianom realizacj� drobnych transakcji (zakup�w). Wykonano je na bia�ych kartonikach, z czarnym nadrukiem okre�laj�cym nomina� i teren obiegu. Jako pewnego rodzaju zabezpieczenie emisji stosowano piecz�� parafialn� i dwa odr�czne podpisy, z kt�rych jeden jest autografem samego ksi�dza L. Tunkla. Trudno dzi� precyzyjnie okre�li� czas obiegu i zasady wykupu, bo dost�pne �r�d�a nic na ten temat nie m�wi�. Edycja by�a jednak niewielka, gdy� walory te na dzisiejszym rynku kolekcjonerskim pojawiaj� si� bardzo rzadko.

Koch�owicki proboszcz po plebiscycie i III powstaniu �l�skim musia� opu�ci� swoj� ukochan� parafi�. By� kap�anem o opcji proniemieckiej, g��boko uwik�anym w powojenne spory narodowo�ciowe dotycz�ce podzia�u G�rnego �l�ska. B�d�c postaci� wybitn�, nie m�g� tego unikn��, bo przecie� zosta� oficjalnie wysuni�ty przez wroc�awskiego biskupa A. Bertrama i dyplomacj� watyka�sk� do stanowiska niezale�nego administratora stolicy apostolskiej na teren plebiscytowy. Konkurowa� w tym z kandydatem strony polskiej, ksi�dzem Teodorem Kubin�. �adna z opcji narodowych jednak tej rywalizacji nie wygra�a, bo statecznie zdecydowano si� na nuncjusza apostolskiego Achillesa Rattiego.

Dzisiaj na to wszystko mo�emy ju� patrze� z odpowiednim dystansem i doceniaj�c zas�ugi ks. L. Tunkla, cieszy� si� z tego, �e patronuje teraz jednej z koch�owickich ulic. Na pami�tki po nim, jak w przypadku tych notgeld�w, spogl�dajmy za� zawsze z du�ym pietyzmem, doceniaj�c zawart� w nich histori� minionych lat.

Bronis�aw W�troba


 

 


« zur�ck «

[ HOME ] [ INDEX ] [ FORMAT-A4 ] [ ARCHIV-2002 ] [ SUCHEN ]